Ένα ανταγωνιστικό φορολογικό καθεστώς για ιδιώτες υψηλής οικονομικής επιφάνειας
Η Ελλάδα έχει διαμορφώσει τα τελευταία χρόνια ένα ιδιαίτερα ελκυστικό πλαίσιο για φυσικά πρόσωπα υψηλής οικονομικής επιφάνειας που επιθυμούν να μεταφέρουν τη φορολογική τους κατοικία στη χώρα.
Το λεγόμενο Non-Dom Regime, το οποίο προβλέπεται στο άρθρο 5Α του Ν. 4172/2013 (Κώδικας Φορολογίας Εισοδήματος), επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη φορολόγηση του συνόλου του εισοδήματος αλλοδαπής προέλευσης με ετήσιο κατ’ αποκοπή φόρο €100.000, ανεξαρτήτως του πραγματικού ύψους του εισοδήματος αυτού.
Το καθεστώς παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για διεθνείς επενδυτές, επιχειρηματίες, μετόχους εταιρειών και High-Net-Worth Individuals (HNWIs) με σημαντικά εισοδήματα ή επενδύσεις εκτός Ελλάδας.
Ποιες είναι οι βασικές προϋποθέσεις;
Για την υπαγωγή στο άρθρο 5Α απαιτείται, καταρχήν, η μεταφορά της φορολογικής κατοικίας του ενδιαφερομένου στην Ελλάδα.
Παράλληλα, πρέπει να συντρέχουν σωρευτικά δύο βασικές προϋποθέσεις:
Πρώτον, ο ενδιαφερόμενος δεν πρέπει να ήταν φορολογικός κάτοικος Ελλάδας για επτά (7) από τα οκτώ (8) έτη που προηγούνται της μεταφοράς της φορολογικής του κατοικίας.
Δεύτερον, πρέπει να πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα επένδυση συνολικής αξίας τουλάχιστον €500.000.
Η επένδυση μπορεί να πραγματοποιηθεί από τον ίδιο τον φορολογούμενο, από συγγενικό του πρόσωπο ή μέσω νομικού προσώπου ή νομικής οντότητας στην οποία ο φορολογούμενος διαθέτει την απαιτούμενη πλειοψηφική συμμετοχή.
Η επένδυση μπορεί να αφορά, μεταξύ άλλων:
- ακίνητα στην Ελλάδα,
- ελληνικές επιχειρήσεις,
- κινητές αξίες,
- μετοχές ή εταιρικά μερίδια,
- καθώς και άλλες επιλέξιμες επενδύσεις σύμφωνα με το εκάστοτε ισχύον κανονιστικό πλαίσιο.
Η επένδυση πρέπει να ολοκληρωθεί εντός τριών (3) ετών από την ημερομηνία υποβολής της αίτησης.
Κατ’ εξαίρεση, η επενδυτική προϋπόθεση δεν απαιτείται όταν πρόκειται για φυσικό πρόσωπο που έχει αποκτήσει και διατηρεί άδεια διαμονής για επενδυτική δραστηριότητα στην Ελλάδα, σύμφωνα με τις ειδικότερες προϋποθέσεις της σχετικής νομοθεσίας.
Πώς φορολογείται το εισόδημα αλλοδαπής;
Το σημαντικότερο πλεονέκτημα του Non-Dom Regime είναι ο τρόπος φορολόγησης του εισοδήματος που προκύπτει εκτός Ελλάδας.
Αντί το εισόδημα αυτό να φορολογείται με βάση το πραγματικό του ύψος, ο φορολογούμενος καταβάλλει κατ’ αποκοπή φόρο €100.000 ανά φορολογικό έτος.
Ο φόρος παραμένει ο ίδιος ανεξάρτητα από το συνολικό ύψος του εισοδήματος αλλοδαπής.
Έτσι, υπό την επιφύλαξη της ορθής εφαρμογής των κανόνων περί πηγής του εισοδήματος, το καθεστώς μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία για πρόσωπα που λαμβάνουν σημαντικά:
- μερίσματα από αλλοδαπές εταιρείες,
- κεφαλαιακά κέρδη,
- εισοδήματα από διεθνείς επενδύσεις,
- τόκους ή άλλα επενδυτικά εισοδήματα,
- εισοδήματα από συμμετοχές σε αλλοδαπές εταιρικές δομές.
Με την καταβολή του κατ’ αποκοπή φόρου εξαντλείται η φορολογική υποχρέωση στην Ελλάδα για τα εισοδήματα αλλοδαπής που καλύπτονται από το ειδικό καθεστώς.
Επιπλέον, δεν υφίσταται υποχρέωση δήλωσης στην Ελλάδα των εισοδημάτων αλλοδαπής που υπόκεινται στην εναλλακτική φορολόγηση.
Τι συμβαίνει με φόρους που έχουν ήδη καταβληθεί στο εξωτερικό;
Ένα ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα κατά τον φορολογικό σχεδιασμό είναι ότι τυχόν φόρος που έχει καταβληθεί στην αλλοδαπή για εισοδήματα τα οποία καλύπτονται από το Non-Dom Regime δεν συμψηφίζεται με φορολογικές υποχρεώσεις στην Ελλάδα.
Για τον λόγο αυτό, πριν από τη μεταφορά της φορολογικής κατοικίας απαιτείται ανάλυση όχι μόνο του ελληνικού φορολογικού καθεστώτος αλλά και της φορολογικής μεταχείρισης των επιμέρους εισοδημάτων στα κράτη προέλευσής τους.
Τι ισχύει για το εισόδημα που προκύπτει στην Ελλάδα;
Το Non-Dom Regime αφορά το εισόδημα αλλοδαπής προέλευσης.
Το εισόδημα που προκύπτει στην Ελλάδα εξακολουθεί να φορολογείται σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις του ελληνικού Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος.
Η διάκριση μεταξύ εισοδήματος ελληνικής και αλλοδαπής προέλευσης είναι συνεπώς κρίσιμη και πρέπει να εξετάζεται με βάση τη φύση και την πηγή κάθε εισοδήματος.
Μπορεί το καθεστώς να επεκταθεί στην οικογένεια;
Ναι. Ο φορολογούμενος μπορεί να ζητήσει την επέκταση της εφαρμογής του άρθρου 5Α και σε συγγενικά του πρόσωπα.
Για κάθε συγγενικό πρόσωπο που υπάγεται στο καθεστώς καταβάλλεται πρόσθετος κατ’ αποκοπή φόρος €20.000 ανά φορολογικό έτος.
Ως συγγενικά πρόσωπα νοούνται ο/η σύζυγος και οι ανιόντες ή κατιόντες σε ευθεία γραμμή, ενώ αντίστοιχη αντιμετώπιση προβλέπεται και για τα πρόσωπα που έχουν συνάψει σύμφωνο συμβίωσης.
Η δυνατότητα αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για οικογένειες που διαθέτουν εισοδήματα και περιουσιακά στοιχεία σε περισσότερες χώρες.
Σημαντική απαλλαγή για κινητή περιουσία στην αλλοδαπή
Το άρθρο 5Α του Κώδικα Φορολογίας Εισοδήματος (Α.1147/17.07.2026 της ΑΑΔΕ) περιλαμβάνει και μία ιδιαίτερα σημαντική πρόβλεψη για τον διεθνή περιουσιακό σχεδιασμό.
Τα πρόσωπα που υπάγονται στο καθεστώς απαλλάσσονται, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, από τον ελληνικό φόρο κληρονομιάς ή δωρεάς για κινητή περιουσία που βρίσκεται στην αλλοδαπή.
Μετά τις νομοθετικές μεταβολές του 2025, η απαλλαγή καταλαμβάνει επίσης την κείμενη στην αλλοδαπή κινητή περιουσία του υπαγόμενου προσώπου όταν αυτή περιέρχεται σε τρίτο λόγω θανάτου ή δωρεάς.
Η πρόβλεψη αυτή μπορεί να αποκτήσει ιδιαίτερη σημασία στο πλαίσιο διεθνούς wealth και succession planning, ιδίως για οικογένειες με σημαντικά χρηματοοικονομικά και εταιρικά περιουσιακά στοιχεία εκτός Ελλάδας.
Για πόσο χρονικό διάστημα εφαρμόζεται;
Η υπαγωγή στο ελληνικό Non-Dom Regime μπορεί να διαρκέσει έως δεκαπέντε (15) φορολογικά έτη, αρχής γενομένης από το φορολογικό έτος για το οποίο υποβάλλεται η αίτηση.
Η μεγάλη διάρκεια του καθεστώτος προσφέρει σημαντικό βαθμό φορολογικής προβλεψιμότητας και επιτρέπει μακροπρόθεσμο σχεδιασμό της προσωπικής περιουσίας και των διεθνών επενδύσεων του φορολογουμένου.
Πότε υποβάλλεται η αίτηση;
Η αίτηση για μεταφορά της φορολογικής κατοικίας και υπαγωγή στο άρθρο 5Α υποβάλλεται στην αρμόδια υπηρεσία της ΑΑΔΕ έως τις 31 Μαρτίου του εκάστοτε φορολογικού έτους.
Δυνατότητα υποβολής αίτησης έχουν, υπό τις νόμιμες προϋποθέσεις, και φυσικά πρόσωπα τα οποία έχουν ήδη μεταφέρει τη φορολογική τους κατοικία στην Ελλάδα κατά το αμέσως προηγούμενο φορολογικό έτος.
Η αίτηση υπαγωγής μπορεί να υποβληθεί με την έναρξη της επένδυσης ή, υπό τις ειδικότερες προϋποθέσεις του ισχύοντος πλαισίου, μετά την ολοκλήρωσή της.
Τι συμβαίνει εάν δεν ολοκληρωθεί η επένδυση;
Η τήρηση των επενδυτικών προϋποθέσεων έχει ιδιαίτερη σημασία.
Εάν μετά την παρέλευση της προβλεπόμενης τριετίας διαπιστωθεί ότι η απαιτούμενη επένδυση δεν ολοκληρώθηκε, η υπαγωγή στο άρθρο 5Α μπορεί να αρθεί αναδρομικά από το έτος ένταξης και ο φορολογούμενος να φορολογηθεί για το παγκόσμιο εισόδημά του σύμφωνα με τις γενικές διατάξεις.
Αντίστοιχα, η μη εμπρόθεσμη και πλήρης καταβολή του προβλεπόμενου κατ’ αποκοπή φόρου μπορεί να οδηγήσει σε παύση της εφαρμογής του ειδικού καθεστώτος.
Για τον λόγο αυτό, η συμμόρφωση με τις προϋποθέσεις του καθεστώτος δεν περιορίζεται στο στάδιο της αρχικής αίτησης, αλλά απαιτεί παρακολούθηση καθ’ όλη τη διάρκεια της υπαγωγής.
Non-Dom και διεθνής φορολογικός σχεδιασμός
Παρά την απλότητα που εκ πρώτης όψεως εμφανίζει ο κατ’ αποκοπή φόρος των €100.000, η απόφαση μεταφοράς της φορολογικής κατοικίας στην Ελλάδα απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό.
Ιδιαίτερα πρέπει να εξετάζονται:
- η ενδεχόμενη διατήρηση φορολογικής κατοικίας σε άλλο κράτος,
- οι εφαρμοστέες Συμβάσεις Αποφυγής Διπλής Φορολογίας,
- η φορολογική μεταχείριση των εισοδημάτων στα κράτη προέλευσής τους,
- η κατοχή και διαχείριση αλλοδαπών εταιρειών,
- το ενδεχόμενο μεταβολής του τόπου πραγματικής διοίκησης εταιρικών σχημάτων,
- οι κανόνες περί πραγματικού δικαιούχου,
- καθώς και οι υποχρεώσεις φορολογικής και κανονιστικής συμμόρφωσης.
Παράλληλα, η προέλευση των κεφαλαίων και η δομή των επενδύσεων πρέπει να είναι επαρκώς τεκμηριωμένες, ιδίως στο πλαίσιο των κανόνων AML/KYC και της διεθνούς ανταλλαγής φορολογικών πληροφοριών.
Για ποιους παρουσιάζει μεγαλύτερο ενδιαφέρον;
Το ελληνικό Non-Dom Regime μπορεί να αποτελέσει ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επιλογή για:
High-Net-Worth Individuals (HNWIs) με υψηλό ετήσιο εισόδημα εκτός Ελλάδας.
Διεθνείς επιχειρηματίες και μετόχους, οι οποίοι διαθέτουν συμμετοχές σε εταιρείες διαφορετικών δικαιοδοσιών.
Ιδιώτες με σημαντικό διεθνές επενδυτικό χαρτοφυλάκιο, από το οποίο προκύπτουν μερίσματα, τόκοι ή κεφαλαιακά κέρδη.
Οικογένειες με διεθνή περιουσιακή διάρθρωση, για τις οποίες η αλλαγή φορολογικής κατοικίας συνδέεται με ευρύτερο wealth και succession planning.
Η επιλογή του καθεστώτος, ωστόσο, δεν πρέπει να βασίζεται αποκλειστικά στη σύγκριση του ποσού των €100.000 με τον φόρο που θα προέκυπτε στην Ελλάδα υπό τις γενικές διατάξεις. Απαιτείται συνολική ανάλυση της φορολογικής θέσης του ενδιαφερομένου σε όλες τις εμπλεκόμενες δικαιοδοσίες.
Συμπέρασμα
Το ελληνικό Non-Dom Regime αποτελεί πλέον ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της ελληνικής φορολογικής νομοθεσίας για την προσέλκυση ιδιωτών υψηλής οικονομικής επιφάνειας και διεθνών επενδυτών.
Ο συνδυασμός του σταθερού ετήσιου φόρου €100.000 επί του εισοδήματος αλλοδαπής, της δυνατότητας επέκτασης του καθεστώτος σε μέλη της οικογένειας, της 15ετούς διάρκειας και των ειδικών ρυθμίσεων για κινητή περιουσία στην αλλοδαπή δημιουργεί ένα ιδιαίτερα ανταγωνιστικό πλαίσιο για τη μεταφορά φορολογικής κατοικίας στην Ελλάδα.
Η υπαγωγή, ωστόσο, δεν αποτελεί απλώς μία διαδικαστική αλλαγή φορολογικής κατοικίας. Απαιτεί προηγούμενη εξέταση της συνολικής περιουσιακής, εταιρικής και φορολογικής δομής του ενδιαφερομένου και συντονισμό μεταξύ των διαφορετικών δικαιοδοσιών στις οποίες αυτός δραστηριοποιείται.
MAKRIS & PARTNERS LAW FIRM
Η MAKRIS & PARTNERS LAW FIRM συμβουλεύει ιδιώτες, διεθνείς επενδυτές και επιχειρηματίες σχετικά με τη μεταφορά φορολογικής κατοικίας στην Ελλάδα, την υπαγωγή στο ελληνικό Non-Dom Regime και τη νομική διάρθρωση επενδύσεων και περιουσιακών στοιχείων στην Ελλάδα.
Το παρόν αποτελεί γενική ενημέρωση με βάση το ισχύον νομοθετικό και κανονιστικό πλαίσιο και δεν συνιστά εξατομικευμένη νομική ή φορολογική συμβουλή.
Αντωνία Πλουμιστή Γρίβα
Δικηγόρος – ploumisti@makrispartners.com
